રિગ્રેશન હિપ્નોસિસ

રીગ્રેશન હિપ્નોસિસ (જેને પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન થેરાપી (PLRT) અથવા પૂર્વજન્મ સ્મૃતિ ઉપચાર પણ કહેવાય છે) એ હિપ્નોસિસની એક શાખા છે, જેમાં વ્યક્તિને ગહન આરામ અને કેન્દ્રિત ધ્યાનની અવસ્થામાં લઈ જઈને વર્તમાન જીવન અથવા તેનાથી પહેલાના સમયની ઘટનાઓ અને અનુભવોને યાદ કરવા માટે માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ માનસિક-ભાવનાત્મક સમસ્યાઓના મૂળ કારણોને સમજવા અને ઉકેલવા માટે થાય છે. ભારતીય સંદર્ભમાં, જ્યાં પુનર્જન્મની સંકલ્પના ધાર્મિક અને દાર્શનિક માન્યતાઓમાં ઊંડે ઊતરી છે, ત્યાં પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન એક વિશિષ્ટ રસ અને સ્વીકૃતિ પામે છે.

વ્યાખ્યા

રીગ્રેશન હિપ્નોસિસ એ એક ઉપચારાત્મક પદ્ધતિ છે જેમાં હિપ્નોટેરાપિસ્ટ વ્યક્તિને હિપ્નોટિક ટ્રાન્સની અવસ્થામાં માર્ગદર્શન આપે છે, જેથી તે વર્તમાન જીવનની ભૂતકાળની ઘટનાઓ (એજ રીગ્રેશન) અથવા પૂર્વજન્મની ઘટનાઓ (પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન) તરફ 'પાછી' જઈ શકે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા દબાઈ ગયેલી અથવા ભૂલાઈ ગયેલી યાદોને સ્પષ્ટતાથી અનુભવવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. આ યાદોને પછી વર્તમાન સમસ્યાઓ, ફોબિયા, અસ્પષ્ટ ડર, શારીરિક પીડા અથવા સંબંધોની મુશ્કેલીઓ સાથે જોડીને તેમનું નિરાકરણ કરવામાં આવે છે.

ઇતિહાસ

આધુનિક રીગ્રેશન હિપ્નોસિસનો ઉદય ૨૦મી સદીમાં પશ્ચિમમાં થયો, જોકે ભારતમાં આત્મા અને પુનર્જન્મની ચર્ચા હજારો વર્ષોથી ચાલી આવે છે.

મોરી બર્નસ્ટાઇન અને "ધ સર્ચ ફોર બ્રાઇડી મર્ફી"

૧૯૫૨માં અમેરિકન હિપ્નોટિસ્ટ મોરી બર્નસ્ટાઇને તેનું પુસ્તક "ધ સર્ચ ફોર બ્રાઇડી મર્ફી" પ્રકાશિત કર્યું, જેને આ શાખાના આધુનિક ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના ગણવામાં આવે છે. આ પુસ્તકમાં તેમણે એક સ્ત્રી (રૂથ સિમન્સ) પર કરેલા હિપ્નોસિસ સત્રોનું વર્ણન કર્યું છે, જેમાં તે સ્ત્રીએ ૧૯મી સદીના આયર્લેન્ડમાં 'બ્રાઇડી મર્ફી' તરીકેના જીવનનું વિસ્તૃત વર્ણન આપ્યું હતું. આ કેસે પાશ્ચાત્ય જગતમાં પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન પ્રત્યે વ્યાપક રસ અને વિવાદ ઊભો કર્યો.

ડૉ. બ્રાયન વેઇસ

૧૯૮૦ના દાયકામાં, અમેરિકન મનોચિકિત્સક ડૉ. બ્રાયન વેઇસએ તેમના પુસ્તક "મેની લાઈવ્સ, મેની માસ્ટર્સ" દ્વારા આ વિષયને નવું જીવન આપ્યું. ડૉ. વેઇસે પોતાના એક દર્દી 'કેથરીન' સાથેના અનુભવો લખ્યા, જેમાં હિપ્નોસિસ દરમિયાન કેથરીને અનેક પૂર્વજન્મોનું વર્ણન કર્યું અને 'માસ્ટર્સ' તરીકે ઓળખાતી આધ્યાત્મિક સત્તાઓ સાથે સંપર્કની વાત કરી. તેમનું કાર્ય આધ્યાત્મિક ઉપચાર અને મનોવિજ્ઞાન વચ્ચેનો પુલ ગણાય છે.

ડૉ. માઈકલ ન્યૂટન અને લાઈફ બિટવીન લાઈવ્ઝ (LBL)

ડૉ. માઈકલ ન્યૂટનએ રીગ્રેશન હિપ્નોસિસને એક પગલું આગળ વધારીને લાઈફ બિટવીન લાઈવ્ઝ (LBL)ની પદ્ધતિ વિકસાવી. આ પદ્ધતિમાં વ્યક્તિને તેના વર્તમાન અને ભૂતકાળના જન્મો વચ્ચેના સમય, એટલે કે 'આત્માની અવસ્થા'માં લઈ જવામાં આવે છે. ન્યૂટને તેમના પુસ્તકો "જર્ની ઓફ સોલ્સ" અને "ડેસ્ટિની ઓફ સોલ્સ"માં આ અનુભવોનું વિસ્તૃત વર્ણન કર્યું છે, જેમાં આત્મા કેવી રીતે જન્મો પસંદ કરે છે, પાઠ શીખે છે અને અન્ય આત્માઓ સાથેના સંબંધો વિશે જણાવ્યું છે.

ડોલોરેસ કેનન અને ક્વોન્ટમ હિપ્નોટિક રીગ્રેશન

ડોલોરેસ કેનન એક અમેરિકન હિપ્નોટેરાપિસ્ટ હતા જેમણે ક્વોન્ટમ હિપ્નોટિક રીગ્રેશન નામની પદ્ધતિ વિકસાવી. તેમનું કાર્ય પૂર્વજન્મ સુધી મર્યાદિત ન રહીને 'અતિશય સ્વચ્છેતન' અને 'રેકોર્ડ કીપર' જેવી ઊંચી આધ્યાત્મિક સત્તાઓ સાથેના સંવાદ સુધી પહોંચ્યું. તેમણે પૃથ્વીના ઇતિહાસ, ખોવાયેલી સભ્યતાઓ અને આત્માની ઉત્પત્તિ વિશેની માહિતી મેળવવાનો દાવો કર્યો. તેમનાં પુસ્તકો જેમ કે "ધ કન્વર્સેશન્સ વિથ ગોડ" ખૂબ જ લોકપ્રિય થયાં.

પદ્ધતિશાસ્ત્ર

રીગ્રેશન હિપ્નોસિસ સત્ર સામાન્ય રીતે એક શાંત અને આરામદાયક વાતાવરણમાં થાય છે. હિપ્નોટેરાપિસ્ટ વ્યક્તિને ધીમે ધીમે શ્વાસ અને શરીરને આરામ આપવા માટે માર્ગદર્શન આપે છે, જેથી તે ગહન ધ્યાનની અવસ્થામાં પહોંચે. આ અવસ્થામાં વ્યક્તિનું ચેતન ઊંડે જાય છે પરંતુ તે સંપૂર્ણ રીતે નિયંત્રણમાં હોય છે. ત્યારબાદ થેરાપિસ્ટ વ્યક્તિને ચોક્કસ ઉંમર (એજ રીગ્રેશન) અથવા વર્તમાન સમસ્યા સાથે સંકળાયેલી કોઈ પૂર્વઘટના (પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન) તરફ લઈ જાય છે. વ્યક્તિ તે ઘટનાઓને ફરીથી જીવતી હોય તેવી લાગણી અનુભવી શકે છે અને વિગતો વર્ણવી શકે છે. સત્રના અંતે, થેરાપિસ્ટ વ્યક્તિને આ અનુભવોનો અર્થઘટન કરવામાં અને તેને વર્તમાન જીવન સાથે સંકલિત કરવામાં મદદ કરે છે.

પ્રકારો

એજ રીગ્રેશન (ઉંમર પ્રતિગમન)

આ પદ્ધતિમાં વ્યક્તિને તેના વર્તમાન જીવનના બાળપણ અથવા યુવાનીની ઘટનાઓ તરફ લઈ જવામાં આવે છે. આનો ઉપયોગ દબાઈ ગયેલી યાદો, બાળપણના આઘાત અથવા વર્તમાન વર્તણૂંકના મૂળને સમજવા માટે થાય છે.

પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન (પૂર્વજન્મ પ્રતિગમન)

આ સૌથી વધુ ચર્ચિત પ્રકાર છે, જેમાં વ્યક્તિને હિપ્નોસિસ દ્વારા વર્તમાન જન્મથી પહેલાના જન્મોમાં લઈ જવામાં આવે છે. દર્દીઓ ઐતિહાસિક, સામાજિક અને ભૌગોલિક વિગતો આપવાનો દાવો કરે છે, જેનો અભ્યાસ કેટલીકવાર 'પુનર્જન્મ સંશોધન' હેઠળ થાય છે.

લાઈફ બિટવીન લાઈવ્ઝ (LBL) રીગ્રેશન

આ પદ્ધતિ પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશનથી આગળ વધીને બે જન્મો વચ્ચેના આધ્યાત્મિક લોક (સ્વર્ગ, દેવલોક, આત્માઓની સભા, વગેરે)માં પ્રવેશ કરાવે છે. આમાં આત્માનો હેતુ, જીવન પાઠ, અને આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શકો સાથેનો સંપર્ક અનુભવવાનો દાવો કરવામાં આવે છે.

વૈજ્ઞાનિક પરિપ્રેક્ષ્ય

પાસ્ટ લાઈફ રીગ્રેશન વૈજ્ઞાનિક સમુદાયમાં ખૂબ જ વિવાદાસ્પદ વિષય છે. મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે હિપ્નોસિસ દરમિયાન વર્ણવાતી 'યાદો' ખરેખર પૂર્વજન્મના અનુભવો છે કે કલ્પના, સ્વપ્ન, કહેવાતી ક્રિપ્ટોમ્નેસિયા (ભૂલી ગયેલી માહિતીનું પુનર્ગઠન), અથવા મન દ્વારા રચાયેલી કથાઓ છે. મનોવિજ્ઞાનનું મુખ્ય પ્રવાહ આ પદ્ધતિને વૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રમાણિત નથી માનતું, કારણ