Hypnose
Hypnose (bamanankan na: sɛbɛnni, hakili dɔnni, walima hakili sigicogo) ye dɔnko dɔ ye min bɛ se ka mɔgɔ la hakili sigi ka ɲɛnamaya kɛ cogo dɔ la, ka kunnafoni sɔrɔ ani ka banakisɛfɛnw ladon. A bɛ kɛ ni dɔnkilidala dɔ ye min bɛ ɲɛsin mɔgɔ ma ka a taa ɲɛnamaya cogo dɔ la, ka a kɛ sababu ye ka hakili sigi ka se ka fɛɛrɛ wɛrɛw sɔrɔ. A bɛ baara kɛ ni hakilijigin dɔ ye min bɛ kɛ ni mɔgɔ yɛrɛ yamaruya ye, ka fara a kan ka baara kɛ ni a kɔnɔna dugukolo kan.
Sɛbɛnni kuma kɔrɔ (Definition)
Sɛbɛnni ye hakili sigicogo dɔ ye min bɛ kɛ ni dɔnkilidala dɔ ye min bɛ mɔgɔ dɔ ɲɛsin ka taa ɲɛnamaya cogo dɔ la (trance). Nɔnɔnna kɔnɔ, mɔgɔ bɛ kɛ sababu ye ka a yɛrɛ hakili sigi ka se ka kunnafoni sɔrɔ, ka fanga di a ma ka a kɔnɔna dugukolo kɛ cogo wɛrɛw la, ka banakisɛfɛnw ladon, ka hakilimaɲɛw sɔrɔ. A tɛ fanga ye min bɛ mɔgɔ dɔ la, nka a bɛ kɛ ni mɔgɔ yɛrɛ yamaruya ani a danbe ye. Mali kɔnɔ, a bɛ wele ko sɛbɛnni walima hakili dɔnni, ani bɛɛ fɛ, a bɛ fɔ ko a ye dɔnko ye, nka a tɛ fanga dɔnko ye.
Tariku (History)
Duniya kɔnɔ (Global)
Dɔnko min bɛ wele ko hypnose, a tariku bɛ taa a la san 1800-yanakɛw cɛma, nka a ɲɛfɔli bɛ taa a la kɔrɔbɔ. Franz Mesmer, mɔgɔ min tun bɛ wele ko "mesmerism" lajɛlen, o ye ɲɛmɔgɔ dɔrɔn ye. Nka, hypnose dɔnko ɲɛmɔgɔba James Braid (Scotland) ye, min ye a ɲɛ da fɔlɔ ka a wele "hypnosis" (sɛbɛnni) k'a fɔ ko a ye ɲɛnamaya dɔ ye min bɛ bɔ mɔgɔ yɛrɛ hakili kɔnɔ. Sigmund Freud n'a taabolow nafasi sɔrɔ hypnose kɔnɔ banakisɛfɛnw ladonni kɔnɔ fɔlɔ, nka a y'a bɔ a kɔ fɛ ka taa psychoanalysis kan. Bi, hypnose bɛ kɛ ni dɔnko ye min bɛ baara kɛ ni dɔnkilidala dɔ ye min bɛ se ka sɔrɔ dɔnni siratigɛ lajɛlenw kɔnɔ.
Mali ani Afiriki kɔnɔ (Local)
Mali ani Afiriki kɔnɔ, sɛbɛnni hakilijiginw tun bɛ yen kɔrɔbɔ. Dɔnkilidabaw, sɔmaw, cɛmancɛw ani bilakorow bɛ baara kɛ ni ɲɛnamaya dɔnkilisiw ye minnu bɛ wele ko gandaduru, dibi, walima basidili dɔw kɔnɔ. Baara in bɛ kɛ ni donkilisiw, dɔnkilisiw, fɔlikanw ani dugaw ye ka mɔgɔw hakili sigi, ka a kɛ sababu ye ka fanga sɔrɔ ka banakisɛfɛnw ladon, ka dugaw ɲɛsin, ka fanga sɔrɔ ka ɲɔgɔn dɛmɛ. O donkilisiw bɛ wele ko a ye "dɔnko" ye, nka a tɛ fanga dɔnko ye, a bɛ kɛ ni mɔgɔ danbe ye. Bamako, Mopti, Sikasso ani Segu cɛw, o baara in tun bɛ kɛ ni dɔnkilidabaw ye minnu bɛ wele ko nyamakalaw (jatigiw). Bi, hypnose dɔnko min bɛ bɔ tubabuw fɛ, o bɛ kɛ ni o ɲɛfɔli dɔɔnin dɔɔnin ye Mali kɔnɔ, nka a bɛ sɔrɔ ni dɔnko dilancɛw ye minnu bɛ a kɛ ni Mali danbe ani ɲɛfɔli ye.
Sɛbɛnni cogow (Types)
Sɛbɛnni bɛ kɛ cogow wɛrɛw la:
- Sɛbɛnni kɛrɛnkɛrɛnnen (Traditional Hypnosis): O ye cogoba ye min bɛ kɛ ni dɔnkilidala ye min bɛ kuma fɔlɔ k'a fɔ mɔgɔ ma ko a hakili sigira. A bɛ kɛ baarakɛminɛnw kɔnɔ.
- Erickson sɛbɛnni (Ericksonian Hypnosis): Milton H. Erickson taabolow ye. A bɛ baara kɛ ni kumabacogo wɛrɛw, misaliw, ani kumabacogo dilan ye min bɛ kɛ ni mɔgɔ yɛrɛ kumakan ye.
- Mɔgɔ yɛrɛ sɛbɛnni (Self-Hypnosis): Mɔgɔ bɛ a yɛrɛ ɲɛsin ka taa ɲɛnamaya cogo dɔ la ka a yɛrɛ dɛmɛ ka banakisɛfɛnw ladon, ka hakili sigi.
- Sɛbɛnni min bɛ baara kɛ ni NLP ye (Neuro-Linguistic Programming): O bɛ fara sɛbɛnni kan ka baara kɛ ni kumabacogo ani hakilijigin cogow ye.
- Hypnose de régression (Regression Hypnosis): O ye sɛbɛnni dɔ ye min bɛ mɔgɔ dɔ ɲɛsin ka taa a ɲɛ fɛ ka a ɲɛ fɛ, k'a sɔrɔ tariku kɛmɛw kɔnɔ minnu bɛ se ka kɛ sababu ye ka banakisɛfɛnw sɔrɔ sisan. Mali kɔnɔ, o baara in bɛ kɛ ni dɔnkilidaba wɛrɛw ye minnu bɛ wele ko a ye "sɛbɛnni tariku la" ye.
Dɔnni siratigɛ lajɛlenw (Scientific research)
Dɔnni siratigɛ lajɛlenw bɛ sɛbɛnni lajɛ ka a baara kɛcogo fɛn dɔn. Lajɛlenw fɔ ko sɛbɛnni bɛ se ka dɛmɛ don banakisɛfɛnw ladonni kɔnɔ: nɔnɔnna tɛmɛn, sisanfɛnw tɛmɛn, hakilijɛgɛn, ani kɔnɔni tɛmɛn (dɔgɔtɔrɔso dɔw la). FMRI ani EEG sɛnɛkɛliw fɔ ko mɔgɔ bɛɛ hakilijigin bɛ yiriwa ɲɛnamaya kɔnɔ, ka baara kɛ ni kunnafonidilanba dɔ ye. Dɔnni siratigɛw b'a fɔ ko sɛbɛnni tɛ fanga ye, nka a bɛ kɛ ni mɔgɔ yɛrɛ yamaruya ye. Mali kɔnɔ, dɔnni siratigɛ lajɛlen tɛ sɛbɛnni kan sɔrɔ ka caman, nka Bamako kɔnɔ, Fakunti Sariyabɔ (Faculté de Médecine) dɔw bɛ o la kɛ dɔnni lajɛlen dɔw kan.
Baara (Applications)
Sɛbɛnni bɛ baara kɛ fɛn wɛrɛw kama:
- Nɔnɔnna kɔnɔ (Medicine): Ka dɛmɛ don nɔnɔnna tɛmɛn, sisanfɛnw tɛmɛn, kɔnɔni tɛmɛn, ani ɲɔgɔn dɛmɛ donkili dɔw kɔnɔ.
- Hakilimaɲɛ (Psychology): Ka banakisɛfɛnw ladon, ka hakilimaɲɛw sɔrɔ, ka kɛlɛ sɔrɔ, ka Hypnose de régression kɛ.
- Dɔnko (Education): Ka hakili sigi dɔnko kɔnɔ, ka kɔlɔsi sɔrɔ, ka hakili ɲɛnabɔ.
- Sɛnɛkɛ (Sports): Ka farikoloɲɛnabɔ sɔrɔ, ka seere sɔrɔ, ka jago sɔrɔ.
- Sɛbɛnni kɛrɛnkɛrɛnnen (Traditional): Mali kɔnɔ, dɔnkilidabaw bɛ baara kɛ ni sɛbɛnni dɔɔnin dɔɔnin ye ka dugaw ɲɛsin, ka fanga sɔrɔ, ka ɲɔgɔn dɛmɛ, ka kɛlɛ sɔrɔ.
Mali kɔnɔ sariya (Legal status in Mali)
Mali kɔnɔ, sɛbɛnni tɛ sariya dɔ fɛ ka daɲɛ kɛ a kan. A tɛ kɛ ni dɔnko ye min bɛ wele ko "dɔgɔtɔrɔso" walima "hakilimaɲɛ dɔnko" sɔrɔlen kɛnɛ kan. Nka, mɔgɔ min bɛ a kɛ, a fɔra ka dɔnkilidaba sɛbɛnnikɛla ye, a tɛ sariya dɔ fɛ ka a dɔnko daɲɛ kɛ. Nɔnɔnnakɛla dɔgɔtɔrɔw bɛ se ka sɛbɛnni baaraw fara a dɔnko kan n'a ye dɔgɔtɔrɔso ye. Mali Dɔgɔtɔrɔso Jɛkulu (Ordre des Médecins du Mali) tɛ sɛbɛnni daɲɛ kɛ a kɛrɛnkɛrɛnnen fɛ, nka a bɛ a lajɛ n'a bɛ kɛ ni dɔgɔtɔrɔ dɔ ye min bɛ a kɛ ni dɔnko ye. Mɔgɔ minnu tɛ dɔgɔtɔrɔso dɔnko la, nka bɛ sɛbɛnni kɛ, olu fɔra ka a kɛ ni danbe ye, ka kɛlɛ lajɛ, ani ka mɔgɔw kunnafoni di.
Siɲɛ ni hakilina (Cultural attitudes)
Mali jamana kɔnɔ, sɛbɛnni hakilina bɛ kɛ ni dɔnko ani sira dɔnko ye. Dɔw b'a lajɛ ko a ye sira dɔnko ye min bɛ fara bilakorow ani sɔmaw baara kan. Dɔ wɛrɛw b'a lajɛ ko a ye dɔnko ye min bɛ se ka dɛmɛ don nɔnɔnna kɔnɔ. Siɲɛ kɔnɔ, a bɛ kɛ ni kɛlɛ ye, ka fara mɔgɔ danbe kan. Caman bɛ a lajɛ ko a tɛ fanga ye, nka a bɛ kɛ ni mɔgɔ yɛrɛ yamaruya ye. Kɛrɛnkɛrɛnnen dɔnko kɛmɛw bɛ sɔrɔ sɛbɛnni kɔnɔ, o de bɛ kɛ sababu ye ka dɔw hakili tigɛ. Nka, bi, dɔnkilidaba caman bɛ sɛbɛnni kɛ ni dɔnko dilan ye ka a kɛ ni Mali danbe ye.
Mali dɔnkilidaba sɛbɛnnikɛlaw (Notable practitioners from Mali)
- Dr. Adama Traoré: Bamako kɔnɔ dɔgɔtɔrɔ min bɛ baara kɛ ni sɛbɛnni ye nɔnɔnna kɔnɔ, a bɛ kɛ ni dɔgɔtɔrɔso dɔnko ye.
- Mamadou Samaké: Hakilimaɲɛ dɔnkilidaba min bɛ baara kɛ ni sɛbɛnni ye ka banakisɛfɛnw ladon, a ye kalanso dɔ da Bamako kɔnɔ.
- Fanta Coulibaly: Cɛya min bɛ baara kɛ ni mɔgɔ yɛrɛ sɛbɛnni (self-hypnosis) ye ka musow dɛmɛ ka kɛlɛ sɔrɔ ani ka seere sɔrɔ.
- Sekou Bamba: Dɔnkilidaba min bɛ kɛ ni sɛbɛnni kɛrɛnkɛrɛnnen ye, a bɛ fara sira dɔnko kan ka a kɛ ni sɛbɛnni dɔnko ye.
- Association Malienne pour l'Étude de l'Hypnose (AMEH): Jɛkulu min bɛ sɛbɛnni lajɛ ani a dilan Mali kɔnɔ, o bɛ kɛ ni dɔnkilidaba caman ye.