ሂፕኖሲስ
ሂፕኖሲስ (Hypnosis) እዚ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰብ ንምፍጣር ዝኽእል ልዩ ዓይነት ኣእምሮኣዊ ኩነታት እዩ። ኣብዚ ኩነት ውሽጢ ሰብ ንጽንተ-ሓሳብ ብቐጻሊ ምስማዕ ወይ ምርኣይ ኣተኩሮ ዝዓቢ ምዃኑ እተፈልጠ እዩ። እዚ ኩነት እዚ ሰብ ንሓደ ሓሳብ፡ ስምዒት፡ ወይ ስነ-ሰብኣዊ ባህሪ ኣብ ልዕሊ ርእሱ ምልዋጥ ክገብር ዝኽእል ዝገበሮ ልዕሊ ልሙድ ተቐባልነት የስዕቦ። ሂፕኖሲስ ኣብ መወዳእታ ንሕክምና፡ ስነ-ኣእምሮኣዊ ሕክምና (Psychotherapy)፡ ከምኡውን ኣብ ዓይነት-ዓይነት ምርምር ንምጥቃም ይግበር።
ትርጉም
ሂፕኖሲስ ካብ ግሪኽ ቃል "ὕπνος" (hypnos) ተወሲዱ ትርጉሙ "ንቍሽ" ማለት እዩ። እንተኾነ ግን ኣብ ሂፕኖሲስ ዘሎ ኩነት ካብቲ ሰብ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ልሙድ ንቍሽ ኣዝዩ ይፈልስ። ኣብዚ ኩነት እዚ ሰብ ተጸሊፉ ዘሎ ኣተኩሮኡ ኣብ ሓደ ዝወሰነ ሓሳብ ወይ ምዃን ስለ ዝኸውን ንኻልእ ነገራት ዘይርድኦ ምዃኑ ተገሊጹ ኣሎ። ሂፕኖቴራፒ (Hypnotherapy) ከኣ እዚ ሂፕኖሲስ ኣብ ሕክምናዊ መድረኽ ንምጥቃም ዝጥቀመሉ ሜላ እዩ። ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን እዚ ቃል እዚ ምስ "መጠንነት" ወይ "መዓምድነት" ብቐረባ ትርጉም ይግበር እንተኾነ ኣብ ስነ-ኣእምሮ ሓደ ዝወሰነ ቴክኒክ ኮይኑ ዝርከብ እዩ።
ታሪኽ
ብግምት ኣብ ጥንታዊ ግብጺ፡ ግሪኽ፡ ከምኡውን ኣብ ልዕሊ ዓዲ ኣፍሪቃ ዝነበረ ሰንኪ ሕሙማት ዝነበረ መድሃኒታዊ ቤተ-መቕደስታት (Sleep Temples) ኣብ ዘሎዎ ምስ ሂፕኖሲስ ዝመሳሰል ሜላታት ይግበር ነበረ። ኣብ ዘመናዊ ኣውሮጳ ግን ኣብ ዓሰርተ-ሸሞንተይ ክፍለ-ዘመን ፍራንስ መስጊድ ፍራንዝ ኣንተን መስመር (Franz Anton Mesmer) ብ"መግቢ ፍሉይ ሃይል" (Animal Magnetism) ከም ዝሕክም ዝተሓሳሰቦ ርእሰ-ሓሳብ ኣቕሪቡ። እዚ ኣብ መሰረት ቃል "መስመሪዝም" (Mesmerism) ኣስዒቡ። ኣብ ዓሰርተ-ትሽዓተይ ክፍለ-ዘመን ድማ እንግሊዛዊ ሓኪም ጄምስ ብራይድ (James Braid) ነዚ ኩነታት እዚ ሳይንሳዊ ብምግላጽ ሂፕኖሲስ ዝብል ስም ኣቐሚጡ።
ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ብተወሳኺ ኣብ ትግራይ፡ ብጥንታውነት ኣብ ልዕሊ ሕሙማት ዝግበር ዝነበረ ባህላዊ ሕክምና ከም በላሕታ፡ ደቂ ኣደ፡ ከምኡውን ብምእጋድ ሕሙም ንምውዳእ ዝግበር ዝነበረ ሜላታት ምስ ሂፕኖሲስ ዝመሳሰል ኣእምሮኣዊ ኣተኩሮን ተቐባልነትን የጠቓልል ነይሩ እዩ። ኣብ መበል 20ይ ክፍለ-ዘመን ድማ ሂፕኖሲስ ብዓይነቱ ኣብ ዩኒቨርሲቲታት ከም ኣካል ስነ-ኣእምሮ ክርከብ ጀሚሩ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ኣብ ዝነበረ ናይ ስነ-ኣእምሮ ትምህርቲ ብተወሳኺ ኣብ 1970ታት እዋን ንምርምር ኮይኑ ይግበር ነበረ።
ዓይነታት
ሂፕኖሲስ ኣብ ዝተፈላለየ መልክዕ ይግበር፡
- ራስ-ምምራጽ (Self-Hypnosis): ሰብ ንርእሱ ድማ ዘይክውን ብሓደ ካልእ ሰብ ምስ ዘይኮነስ ብናቱ ገዛእ ርእሱ ንምፍጣር ዝጥቀመሉ ሜላ። እዚ ንሰላም ኣእምሮን ንምቍጽጻር ብሓፈሻ ይጠቕም።
- ግብራዊ ሂፕኖሲስ (Clinical Hypnosis): ብሓኪም ወይ ስነ-ኣእምሮኣዊ ሓኪም ኣብ ሕክምና ንምጥቃም ዝግበር። ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ዝርከቡ ሆስፒታላት ከም ኣካል ሕክምና ክርከብ ይኽእል እዩ።
- ናይ ምምላስ ሂፕኖሲስ (Regression Hypnosis): እዚ ድማ ሰብ ናብቲ ኣቐዲሙ ዝሓለፎ ግዜ (ታሪኽ) ንምምላስ ዝሕግዞ እዩ። ብተወሳኺ ኣብ ናይ ምምላስ ሂፕኖሲስ ዝርድኦ ሕማማት ንምሕካም ይጠቅም።
- ናይ ምርምር ሂፕኖሲስ (Experimental Hypnosis): ኣብ ዩኒቨርሲቲታት ንምርምር ንኣእምሮኣዊ ስራሕ ንምጥንቃጽ ዝግበር።
ሳይንሳዊ ምርምር
ብዙሓት ምርምርታት ኣብ ልዕሊ ሂፕኖሲስ ተኻይዱ ኣሎ። ኣብ መስመር ሓሳባት ሂፕኖሲስ ኣብ ሓደ ልዩ ዓይነት ኣእምሮኣዊ ኩነታት ዘሎ ሰብ ኣእምሮኡ ንሓደ ዝወሰነ ሓሳብ ኣተኩሩ ከም ዘሎን ካልእ ነገራት ንዕላማኡ ከም ዘይርኣይን እዩ ዝሕብር። ኣብ መጠኑ ድማ እዚ ኩነት እዚ ኣብ ሓደ ሰብ ኣእምሮኣዊ ተቐባልነት ክውስኽ ዝኽእል እዩ። ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተኻየደ ዝተወሳኸ ምርምር የለን፡ እንተኾነ ግን ኣብ ኣውራጃ ትግራይ ኣብ ዝነበረ ምርምር ኣብ ልዕሊ ባህላዊ ሕክምናን ኣእምሮኣዊ ጭንቀትን ሂፕኖቴራፒ ከም ኣካል ሕክምና ክጥቀመሉ ከም ዝኽእል ተጠቒሱ ኣሎ። ኣብ ዓለም ምርምር ድማ ሂፕኖሲስ ንሕማም ጭንቀት (Anxiety)፡ ንምቁጽጻር ስንጭር (Smoking Cessation)፡ ከምኡውን ንምግዳስ ቃንዛ (Weight Loss) ኣገዳሲ ውጽኢት ከም ዘለዎ