ہپنوسس

ہپنوسس (انگریزی: Hypnosis) اک ایسا ذہنی حالت یا عمل ہے جیندے وچ توجہ مرکوز کرن، تلقین قبول کرن اتے خیالات، احساسات یا یادداشت وچ تبدیلی تھی سگدی اے۔ ایہ اک تعاون آمیز عمل ہوندے جیندے وچ ہپنو تھراپسٹ ہک شخص (سجیکٹ) کوں ہپنوٹک حالت وچ داخل کراؤندے۔ ایں حالت کوں عام طور تے "ٹرانس" آکھیا ویندے، پر ایہ نیند یا بے ہوشی نئیں، بلکہ توجہ دی گہرائی اتے تلقین قبول کرن دی صلاحیت وچ اضافہ ہوندے۔

تعریف

ہپنوسس ہک ایسا ذہنی عمل ہے جیندے وچ ہک شخص (ہپنو تھراپسٹ) ڈوجھے شخص (مریض یا شراکت دار) کوں توجہ مرکوز کرن اتے تلقین قبول کرن دی اجازت ڈیندے۔ ایں عمل دا مقصد ذہن کوں ہک ایسی حالت وچ گھن آون ہوندے جیندے وچ او غیر معمولی تبدیلیاں قبول کر سگدے۔ ایں حالت کوں کجھ لوک "مصنوعی نیند" آہدے ہن، پر درحقیقت ایہ نیند کینی بلکہ ہک بیدار اتے مرتکز حالت ہوندی اے۔ ہپنوسس دے دوران، مریض دی مرضی ختم نئیں تھیندی، او کجھ وی کرن یا منن تے مجبور نئیں تھی سگدا جیڑھا اوں دی اپنی اخلاقیات یا خواہشات دے خلاف ہووے۔

تاریخ

عالمی تاریخ

ہپنوسس نال ملدن والے قدیم طریقے مصری، یونانی اتے ہندوستانی تہذیباں وچ ملدن۔ پر جدید ہپنوسس دا بانی فرانز اینٹن میسمر (1734–1815) کوں منیا ویندے، جیڑھا جرمن ڈاکٹر ہئی۔ میسمر ایں نظریے دے نال آیا جو ہک مقناطیسی سیال (animal magnetism) انسانی صحت تے اثر انداز تھیندے۔ میسمرزم دے ناں نال مشہور تھئے ایں طریقے کوں بعد وچ سائنس داناں نے نفسیاتی عمل قرار ڈتا۔ انیہویں صدی دے آخر وچ، فرانسیسی نیورولوجسٹ ژاں مارٹن شارکو نے ہپنوسس کوں ہسٹیریا دے علاج دے طور تے استعمال کیتا، جیندے نال ایں دے طبی استعمال کوں تسلیم حاصل تھئی۔

بلوچستان اتے خطے دی تاریخ

بلوچستان اتے وسیب دے خطے وچ، ہپنوسس نال ملدن والے طریقے قدیم روحانی اتے طبّی روایات وچ موجود ہن۔ پیر، فقیر اتے ملا حضرات دعا، مراقبہ اتے توجہ مرکوز کرن دے ذریعے ذہنی سکون ڈیون یا کجھ نفسیاتی مسائل دے علاج دا دعویٰ کریندے ہن۔ ایں خطے دے لوک روایتی طور تے دم درود، تعویذ اتے منتر دے ذریعے ذہنی اثرات تے یقین رکھدن، جیڑھے جدید ہپنوسس دے تلقین دے عنصر نال ملدن۔ کجھ صوفی بزرگ مراقبے دے ذریعے ایسی حالت پیدا کریندے ہن جیڑھی ہپنوٹک ٹرانس نال مشابہت رکھدی اے۔ جدید ہپنو تھراپی دے طور تے ایں علم دا باقاعدہ استعمال گھٹ ہئی، پر حالیہ دہائیاں وچ پاکستان، ایران اتے افغانستان دے شہراں وچ ایں دے تربیت یافتہ معالجین سامنے آئے ہن۔

قسماں

ہپنوسس دیاں کئی قسماں ہن، جنہاں وچوں کجھ اہم درج ذیل ہن:

• سجیشنل ہپنوسس: ایہ سب توں عام قسم ہوندی اے، جیندے وچ ہپنو تھراپسٹ سجیکٹ کوں آرام دہ حالت وچ بہہن یا لیٹن کوں آہدے اتے پرسکون کرن والے الفاظ دے ذریعے ٹرانس حالت وچ داخل کراؤندے۔
• ایریکسونین ہپنوسس: امریکی ماہر نفسیات ملٹن ایریکسن دے ایجاد کردہ ایں طریقے وچ، غیر مباشرت تلقین، کہانیاں اتے استعارے استعمال کیتے ویندن۔ ایہ طریقہ بلوچستان دے قصہ گوئی دی روایت نال کجھ مماثلت رکھدے۔
• سیلف ہپنوسس: ایں وچ شخص خود کوں ہپنوٹک حالت وچ داخل کرن دی تربیت حاصل کریندے، عام طور تے تناؤ کنٹرول یا عادات وچ تبدیلی دے مقاصد کیتے۔
• رجعت ہپنوسس: ایں طریقے وچ، مریض کوں ماضی دیاں یاداں، خاص طور تے بچپن یا گذشتہ زندگیاں دی طرف واپس گھن جایا ویندے۔ ایں طریقے کوں تنازعہ وی چھڑیا ہویا اے۔ مزید معلومات کیتے ویکھو رجعت ہپنوسس۔
• ہپنو اینالسٹھیشیا: درد محسوس نہ تھیون دے مقصد نال سرجری یا دندان سازی دے دوران استعمال کیتی ونڄݨ والی قسم۔

سائنسی تحقیق

ہپنوسس تے وڈی مقدار وچ سائنسی تحقیق تھئی اے۔ جدید نیورو سائنس دے مطالعے ݙکھایا اے جو ہپنوٹک حالت دے دوران دماغ دی سرگرمی وچ واضح تبدیلیاں تھیندین۔ fMRI اسکیناں ݙکھایندین جو ہپنوسس دے دوران، دماغ دے اوں حصے دی سرگرمی گھٹ تھیندی اے جیڑھا خود آگاہی اتے اعمال دی نگرانی دا ذمہ دار ہوندے (پوسٹیریر سنگولیٹ کارٹیکس)۔ ایں دے نال نال، تلقین دے تحت، درد محسوس کرن والے دماغی علاقے (سینسری کارٹیکس) دی سرگرمی وی گھٹ تھی سگدی اے۔

ہپنوسس دی تاثیر کئی طبی اتے نفسیاتی حالات وچ ثابت تھئی اے، جیویں جو:

• درد دا انتظام (میکرین پین مینجمنٹ)
• بے چینی اتے تناؤ وچ کمی
• تمباکو نوشی، زیادہ کھاوݨ ورگیاں عادات وچ تبدیلی
• پوسٹ ٹرامیٹک سٹریس ڈس آرڈر (پی ٹی ایس ڈی) دے علامات وچ کمی
• نیند دے مسائل دا علاج

پر ایہ یاد رکھݨ ضروری اے جو ہپنوسس ہر کیتے کامیاب نئیں تھیندا اتے ایں دی تاثیر مریض دی تلقین قبول کرن دی صلاحیت (ہپنٹیز ایبیلٹی) تے منحصر ہوندی اے۔

استعمالات

ہپنوسس دے استعمالات بہت وسیع ہن اتے طبّی، نفسیاتی، تفریحی اتے ذاتی ترقی دے میداناں وچ پھیلے ہوئے ہن۔

طبی اتے نفسیاتی استعمال

پاکستان، ایران اتے افغانستان دے شہراں وچ، ہپنو تھراپی دا استعمال تیزی نال پھیلدا پئے۔

• کوئٹہ، کراچی، لاہور دے کجھ ہسپتالاں اتے کلینکاں وچ، ہپنوسس درد دے انتظام، خاص طور تے کینسر دے مریضاں کیتے، یا دندان سازی دے خوف کوں کم کرن کیتے استعمال تھیندے۔
• تہران اتے مشہد دے نفسیاتی مراکز وچ، ایہنوں بے چینی، فوبیا اتے تناؤ دے علاج دے طور تے استعمال کیتا ویندے۔
• کابل وچ، کجھ این جی اوز نفسیاتی صدمے دے علاج وچ ہپنوسس دے عناصر استعمال کریندین، خاص طور تے جنگ دے اثرات تھلے آئے لوکاں کیتے۔

تفریحی ہپنوسس

تفریحی مقاصد کیتے ہپنوسس شو پاکستان دے وڈے شہراں وچ وی تھیندن، پر ایہ زیادہ تر محدود ہن۔ ایران اتے افغانستان وچ ایں قسم دے شو مذہبی اتے ثقافتی حوالیاں نال زیادہ مقبول نئیں۔

ذاتی ترقی

سیلف ہپنوسس دے ذریعے اعتماد وچ اضافہ، امتحانی تیاری، یا کھیلاں وچ کارکردگی بہتر کرن دے کورسز اسلام آباد اتے ڈھاکہ دے کجھ ادارے پیش کریندن۔

پاکستان، ایران اتے افغانستان وچ قانونی حیثیت

ہپنوسس دی قانونی حیثیت ایں خطے دے ملکاں وچ مختلف اے۔

پاکستان

پاکستان وچ، ہپنوسس کوں بطور علاج استعمال کرن کیتے کئی کوئی واضح قومی قانون نئیں۔ پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل (PMDC) ہپنو تھراپی کوں تسلیم کریندی اے، پر ایں کیتے علیحدہ لائسنس نئیں ڈیندی۔ ہپنو تھراپسٹ عام طور تے رجسٹرڈ ڈاکٹر، ماہر نفسیات یا ماہر نفسیات ہوندن جنہاں نے اضافی تربیت حاصل کیتی ہوندی اے۔ تفریحی ہپنوسس شو کیتے مقامی حکام کنوں اجازت گھنݨی پوندی اے۔

ایران

ایران وچ، ہپنوسس دی قانونی حیثیت پیچیدہ اے۔ وزارت صحت ہپنو تھراپی کوں بطور علاج تسلیم کریندی اے، پر ایں دے استعمال تے مذہبی علماء دی طرفوں کجھ پابندیاں وی ہن۔ ہپنوسس کوں اگر مذہبی تعلیمات دے خلاف نہ سمجھیا ونجے تاں ایں دے طبی استعمال دی اجازت اے۔ تہران یونیورسٹی آف میڈیکل سائنسز ورگے ادارےآں وچ ہپنوسس تے کورسز پیش کیتے ویندن۔ پر، رجعت ہپنوسس (پچھلی زندگیاں دی طرف واپس ونجݨ) جیہے طریقے مذہبی حلقیاں وچ متنازعہ سمجھے ویندن۔

افغانستان

افغانستان وچ، ہپنوسس دا باقاعدہ قانونی ڈھانچا بہت کمزور اے۔ جنگ تے عدم استحکام دے سبب، صحت دے نظام وچ ہپنو تھراپی دی ترجیح گھٹ اے۔ کابل وچ کجھ نجی کلینک یا بین الاقوامی این جی اوز نفسیاتی علاج دے حصے دے طور تے ایں دے اصول استعمال کریندین۔ تفریحی ہپنوسس شو عملی طور تے ناپید ہن۔

ثقافتی رویے

بلوچستان اتے وسیب دے خطے وچ ہپنوسس دے بارے وچ رویے روایتی عقائد، مذہبی سوچ اتے جدید سائنس دے درمیان ہن۔

• مذہبی نقطہ نظر: کجھ مذہبی علماء ہپنوسس کوں غیر اسلامی یا جادو ٹونے دے قریب سمجھدن، خاص طور تے جے ایہ "رجعت" یا پچھلی زندگیاں نال جوڑیا ونجے۔ ڈوجھے پاسے، کجھ علماء ایں کوں جائز نفسیاتی علاج سمجھدن اگر ایہ مذہبی حدود وچ رہندے ہوئے استعمال تھیوے۔
• روایتی عقائد: عام لوکاں وچ، ہپنوسس نال "نظر لگݨ"، "جادو" یا "پیر فقیر دے کرامات" دے تصورات ملدن۔ ایہا وجہ اے جو کجھ لوک ایں کنوں ڈردن جبکہ ڈوجھے علاج دی امید نال ایں دے پاس ویندن۔
• شہری رویے: پاکستان، ایران دے وڈے شہراں وچ، تعلیم یافتہ طبقہ ہپنوسس کوں ہک سائنسی نفسیاتی علاج دے طور تے زیادہ قبول کریندے۔ میڈیا وچ ایں دے بارے وچ پروگراماں نال آگاہی وی ودھدی پئی اے۔
• افغانستان: افغان معاشرے وچ، نفسیاتی مسائل کوں اکثر روحانی یا جسمانی مرض سمجھیا ویندے۔ ایں واسطے ہپنوسس جیہے جدید نفسیاتی طریقے زیادہ مقبول نئیں، پر نوجوان نسل وچ تبدیلی دے آثار ݙکھائی ڈیندن۔

پاکستان، ایران اتے افغانستان دے مشہور ماہرین

ایں خطے وچ ہپنوسس دے میدان وچ کم کرن والے کجھ نمایاں افراد درج ذیل ہن:

• ڈاکٹر عبدالغفور روانی (پاکستان): کراچی نال تعلق رکھݨ والے ایں ماہر نفسیات نے ہپنو تھراپی کوں پاکستان وچ متعارف کراوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوں دی کتاب "ہپنوسس: اک نفسیاتی علاج" اردو وچ ہک اہم حوالہ اے۔
• ڈاکٹر فرہاد تنہائی (ایران): تہران وچ مقیم ایں ہپنو تھراپسٹ نے ایرکسونین ہپنوسس کوں ایران وچ مقبول بنایا اتے کئی تربیتی ورکشاپاں دا انعقاد کیتا۔
• پروفیسر ڈاکٹر محمد یوسف حلیمی (افغانستان/ایران): ہرات نال تعلق رکھݨ والے ایں ڈاکٹر نے طبّی ہپنوسس تے تحقیق کیتی اتے کابل یونیورسٹی وچ لیکچر ڈتے۔
• ڈاکٹر ناہید عباس (پاکستان): لاہور دی ایں خاتون ہپنو تھراپسٹ نے عورتوں دے نفسیاتی مسائل، خاص طور تے ڈپریشن اتے بے چینی، دے علاج وچ ہپنوسس دے استعمال تے زور ڈتا۔
• سید جلال الدین آشنا (افغانستان): کابل وچ نفسیاتی مشیر دے طور تے کم کرݨ والے ایں شخص نے صدمے دے علاج وچ ہپنو تھراپی دے طریقے استعمال کیتے۔

== ایہ وی ویکھو