Fakamoe

Hypnosis (ko te fakamoe fakapotopoto) ko te tulaga o te mafaufau mo te tino e fai mai i te fakaaogaga o nisi auala fakasaienisi, e mafai o fakatonutonu atu ki te mafaufau o te tagata. E seki o iloa eiloa pe fai mai i te fakamoe moni, kae ko te tulaga e nofo filemu ai te tino, ka mafai o fakalogo lelei ki nisi upu a te fakasaienisi (hypnotist). E mafai o fakaaoga mo te fakamalologa, te suiga o nisi amio, te fakafouga o manatuaga, mo nisi fakamoemoega tau soifua maloloina.

Faiga (Definition)

I te gagana Tuvalu, e masani o ta'u ko te fakamoe fakapotopoto pe ko te fakamoe fakasaienisi. Ko te faiga tenei e aofia ai te tagata e fai mai te hypnosis (te hypnotist) mo te tagata e tali atu (te subject). E amata mai i te fakamalologa o te tino katoa, ona o'o mai lea ki te fakasa'oga o te mafaufau ki se mea e tasi, e pei o te leo o te hypnotist, se mea e va'ai ki ai, po ko se manatu e tasi. I te tulaga tenei, e matala te mafaufau o te tagata mo nisi fakatonuga fakapitoa, e masani ona maua mai i nisi taimi se aoga tele mo te soifua maloloina o te tagata. E seki o fai mai i te malosi vave, kae e fai mai i te loto malie o te tagata lava ia.

Tala Fakasolopito (History)

I te lalolagi lautele, e i ei nisi tala mai anamua e uiga ki nisi faiga e tusa mo te fakamoe fakapotopoto, e pei i Aikupito anamua mo Eleni anamua. Ka ko te faiga fakasaienisi o te hypnosis, na amata mai i te 18 senituri mai se foma'i Austrian ko Franz Mesmer, na ia ta'ua ko "animal magnetism". Ne tupu te faiga nei i Europa, ka o'o mai ki te lalolagi katoa. I nisi aso nei, e fakaaogaina i nisi falepasefika mo nisi a'oga akoako.

I Tuvalu, e i ei nisi faiga a te aganuu e tusa mo te fakatonutonu o te mafaufau, e pei o nisi faiga a te taulasea (taula fola) i nisi taimi o te fai fola. E fai mai i nisi lotu Kerisiano nisi faiga tapuai e fakamalologa ai te agaaga. Ka ko te faiga fakasaienisi o te hypnosis, na amata o iloa i Tuvalu i nisi tausaga mulimuli nei, mai nisi tagata mai fafo mo nisi tagata Tuvalu na a'oga i fafo. E seki i ei ni tala mai anamua e uiga ki te faiga tonu nei, kae ko nisi manatu fakasaienisi na o'o mai fakatasi mo nisi a'oga akoako mo nisi falepasefika.

Ituaiga (Types)

E tele nisi ituaiga o te fakamoe fakapotopoto:

Traditional Hypnosis: Ko te faiga masani lea, e nofo filemu ai te tagata, ka fakalogo ki upu a te hypnotist.
Ericksonian Hypnosis: Na fai mai e Milton Erickson, e fakaaoga ai nisi tala mo nisi faaupuga e le tuusa'o, e aoga mo nisi tagata e finagalo malosi.
Self-Hypnosis: Ko te tagata lava ia e fai ana fakatonuga, e a'oa'oina lelei.
Hypnotherapy: Ko te fakaaogaga o te hypnosis mo te fesoasoani tau soifua maloloina, e pei o te fakaitiitiga o te tiga, te fakagata o te ulu tiga, po ko te fesoasoani ke seki toe inu ava malosi.
fakamoe fakafoki tua (Regression Hypnosis): Ko se ituaiga e fai ke toe foki te mafaufau ki nisi mea ne tupu i nisi taimi ua mavae, e mafai o fesoasoani ke ma'alamalama ki nisi faafitauli i nisi aso nei.

Saienisi Su'esu'ega (Scientific research)

E tele nisi su'esu'ega fakasaienisi ua fai e faamautinoa ai te aoga o te hypnosis. E iloa ne saienisi ko te tulaga o te hypnosis e fesoasoani ke fakaitiitia te tiga, ona ko te fesuia'iga o nisi gaioiga i totonu o te fai'ai. E mafai fo'i o suia nisi manatuaga po ko nisi amio. E ui lava e seki mautinoa eiloa pe aoga mo tagata katoa, kae e iloa ne nisi su'esu'ega ko te 15-20% o tagata e mafai o o'o ki se tulaga maualuga o te hypnosis (highly suggestible). I Tuvalu, e seki i ei ni su'esu'ega fakapitoa ua fai, kae ko nisi foma'i ua amata o talia te mafaufau ki te aoga o te faiga fakamalologa e tusa mo te hypnosis.

Fakaaogaga (Applications)

E tele nisi fakaaogaga o te fakamoe fakapotopoto i te lalolagi:

Soifua Maloloina o te Mafaufau: Fesoasoani mo te popolega (anxiety), te faanoanoa (depression), te popole mai mea ua tupu (PTSD).
Fakaitiitiga o te Tiga: E mafai o fakaaoga i te taimi o nisi gahua fomai, e aunoa mo te fakaaogaga o nisi vaila'au fakanofo.
Suiga o Amio: Fesoasoani ke seki toe ulaula, ke seki toe kai tele, ke maua se moe filemu, po ko te fakagata o nisi mausa leaga.
Faatinoaga: E fesoasoani ki nisi tagata taaalo, tagata pese, po ko nisi faia'oga ke maua se loto mautinoa.
Fakalavelave i te A'oga: E fesoasoani ki nisi tamaliki ke fakalelei a latou tomai i te a'oga, ke fakaitiitia te fefe.

I Tuvalu, e masani o fakaaoga mo te:

Fakaitiitiga o te popolega mo te faanoanoa.
Fesoasoani ke fakagata ai te inu ava malosi.
Fakamalologa mai nisi galuega mamafa.
Fesoasoani ki nisi tagata e fai mai i nisi faalavelave o te natura (cyclones) ke ma'alamalama ki o latou lagona.

Tulaga Fakallepule i Tuvalu (Legal status in Tuvalu)

I nisi aso nei, e seki i ei se tulafono fakapitoa i Tuvalu e pulea tonu ai te faiga o te hypnosis pe ko te hypnotherapy. E faigata ke iloa pe ko ai e mafai o fai te gahua o se hypnotist. Ka ko nisi faiga e tatau o fai i lalo o te pulega a te:

Te Komiti Tau Soifua Maloloina o Tuvalu: Ko nisi foma'i po ko nisi fesoasoani foma'i e mafai ona fakaaoga nisi vaega o te hypnotherapy i o latou gahua, pe ana fai ua latou a'oga lelei.
Nisi Lotu: E i ei nisi faife'au po ko nisi faipule lotu e mafai ona fakaaoga nisi faiga e tusa mo te fakamalologa o te agaaga, kae e seki o ta'ua ko te hypnosis.
Nisi Aganuu: E mafai o fai mai i nisi faiga a te taulasea, kae e ese mai te faiga fakasaienisi.

E taua ke iloa, ko nisi tagata e fai mai latou te hypnotist, kae e seki a'oga. Ko te mea tenei e mafai o faigata. Ko te malosiaga sili e pulea ai te faiga nei ko te Te Tulafono o Foma'i mo Te Tufuga Nifo 2008, ka ko te hypnosis e seki o tusia i ei. Ko te fautuaga sili, ke sa'ili se fesoasoani mai se foma'i ua faamaonia.

Manatu Aganuu (Cultural attitudes)

E tele nisi manatu eseese i Tuvalu e uiga ki te hypnosis.

Nisi Lotu: E i ei nisi vaega lotu Kerisiano e manatu ko te faiga nei e sau mai te atua sesē, ona ko te fakatonutonu o te mafaufau o se tasi tagata. E i ei nisi lotu e talia, pe ana fai e fesoasoani mo te soifua maloloina.
Nisi Toeaina: E i ei nisi toeaina e manatu ko te faiga nei e tusa mo nisi faiga a te taulasea anamua, kae e ese. E i ei nisi e talia, a ko nisi e leai.
Tupulaga Fou: E tele nisi tupulaga fou e naunau ke a'oa'oina, aua e latou te iloa nisi mea mai te initaneti. E manatu latou ko se mea aoga mo te soifua maloloina.
Fakaaogaga i Nuku': I te taulaga lahi, e mafai ona talia atu lelei. I nisi fenua i tua, e mafai ona i ei nisi masalosalo.

E taua te feutaga'i mo nisi faipule lotu mo nisi toeaina ke malamalama lelei ki te eseesega o te faiga fakasaienisi mo nisi faiga anamua.

Tagata Ta'uta'ua mai Tuvalu (Notable practitioners from Tuvalu)

E seki i ei ni tagata Tuvalu ua lauiloa i te lalolagi mo te hypnosis. Ka ko nisi tagata ua amata o a'oa'oina pe fakaaoga nisi vaega o te faiga:

Dr. Tevita F. (se igoa lilo): Ko se foma'i i te Falepasefika a Tuvalu, na a'oga i Fiji, ua amata o fakaaoga nisi faiga fakamalologa e tusa mo te hypnosis mo nisi tagata ma'i e popole tele.
Malia A.: Ko se faia'oga i te a'oga maualuga, na a'oga i se a'oga i Ausetalia mo te hypnotherapy. E fai ana gahua i Nuku i nisi taimi faapitoa, fesoasoani mo nisi tagata e popole mo te faanoanoa.
Te Komiti Tau Soifua Maloloina o te Mafaufau: Ko nisi sui o te komiti tenei ua a'oa'oina nisi auala fakamalologa e mafai ona aofia ai nisi manatu mai te hypnotherapy.

E seki i ei se sosaiete fakapitoa mo te hypnosis i Tuvalu. Ka ko nisi tagata e fiafia, e masani o feutaga'i ma nisi sosaiete i fafo e ala i te initaneti.