མོ་སྦྱོར
ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་ (Hypnosis) ནི་ཡིད་ཆེས་དང་། གོ་རྟོགས། ཡིད་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་སོགས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་སྟེ། མི་ཞིག་གིས་གཞན་པར་བརྟེན་ནས་ཡང་ན་རང་གིས་རང་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་སེམས་ཞི་སྦྱོར་དང་གཅིག་ཏུ་འཇོག་པའི་གནས་སྟངས་སུ་གཏོང་བ་དེ་ཡིན། འདི་ནི་རིག་ནུས་རིག་པ་དང་། སྨན་བཅོས་རིག་པ། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་བཅས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཏུ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་བརྗོད་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།
གཏན་ཚིགས་ངོས་འཛིན
ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་ནི་ཡིད་སེམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་སྟེ། འདིར་མི་དེས་རང་གི་ཡིད་ཆེས་དང་བསམ་པ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་ལྡན་པ་དང་། ལན་གདམ་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་གཞོལ་བའི་ནུས་པ་ཆེར་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡོད། འདི་ནི་གཉིད་ལྷུད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་མི་འདྲ་སྟེ། མི་དེས་རྒྱབ་ཤུགས་ཀྱིས་མ་ཁྱབ་པར་རང་དབང་གིས་བསམ་པ་དང་བྱ་སྤྱོད་སྒྲུབ་ཐུབ། དེང་རབས་རིག་ནུས་རིག་པའི་ནང་དུ། འདི་ནི་ཡིད་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་པའི་གནས་སྟངས་ (Trance) ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
ལོ་རྒྱུས།
འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས།
ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པའི་རྩ་བ་ནི་དུས་རབས་༡༨ པའི་ནང་ཨོས་ཐྲི་ཡ་ (Austria) ཡི་སྨན་པ་ ཧྥྲན་ཨན་མེ་སིམར་ (Franz Mesmer) གྱིས་ "མེས་མེ་རི་ཡེན་" (Mesmerism) ཞེས་པའི་ཐབས་ལམ་བཏོན་པ་དེ་ལས་འཕེལ་བ་ཡིན། ཁོང་གིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཤིག་ལས་བྱུང་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་མིའི་ལུས་པོའི་ནད་གཞི་སེལ་ཐུབ་པར་དགོངས་པ་བཏོན། དུས་རབས་༡༩ པར་ཇེམས་བྲེ་ཌི་ (James Braid) ཞེས་པའི་སྨན་པ་སོགས་ཀྱིས་འདི་ནི་ཡིད་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཤིང་། "ཧེབ་ནོ་སིས་" (Hypnosis) ཞེས་པའི་མིང་དེ་བཏགས། དུས་རབས་༢༠ པའི་ནང་སྨན་བཅོས་རིག་པ་དང་རིག་ནུས་རིག་པའི་ཐོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་རྒྱུན་མཐུད་དུ་བྱུང་ཡོད།
བོད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ནང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་རྒྱབ་ལྗོངས།
བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་རིག་གཞུང་ནང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རིག་པ་དང་། སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཆ་ཤས་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པའི་གཞི་རྩ་དང་མཚུངས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཡོད། དཔེར་ན། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ལྟར་ན། སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་པ་ (ཏིང་ངེ་འཛིན) ནི་སེམས་ཀྱི་ནུས་པ་མཐོ་རུ་གཏོང་བ་དང་ནད་གཞི་སེལ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་བཤད། ཡང་ སྨན་ལྗོངས་རྒྱུད་སོགས་ནང་གསལ་བའི་ "བསམ་པས་བསྐྱེད་པའི་ནད་" ཞེས་པ་དེ་དེང་གི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་ནད་དུ་གྲགས་པ་དང་། དེ་སེལ་བར་བསམ་པ་དང་ཡིད་ཆེས་ལ་བརྟེན་པའི་ཐབས་ལམ་མང་པོ་བཀོད་ཡོད། དེང་གི་དུས་སུ། བོད་ཀྱི་སྨན་པ་དང་རིག་ནུས་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པའི་ཤེས་ཡོན་ལ་སྦྱངས་བརྡར་བྱས་ཏེ། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་སྦྲེལ་ནས་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་དོན་མང་པོ་སྤེལ་བཞིན་ཡོད།
དབྱེ་བ།
ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་ལ་དབྱེ་ན་གཙོ་བོ་གཉིས་ཡོད།
- གཞན་གྱིས་སྦྱོར་བ་ (Hetero-hypnosis): ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་མཁན་གྱིས་མི་གཞན་ཞིག་ལ་སྦྱོར་བ་ཞིག་ཡིན། འདི་སྨན་ཁང་དང་། སེམས་ཁམས་སྨན་བཅོས་ཁང་སོགས་སུ་ཁྱབ་གདལ་ཡོད།
- རང་གིས་སྦྱོར་བ་ (Auto-hypnosis): མི་ཞིག་གིས་རང་གི་ཡིད་སེམས་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་བ་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་སྡིགས་པ་དང་། ཞི་གནས། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་དང་མཚུངས་པའི་ཆ་མང་པོ་ཡོད།
དེ་མིན་ཡང་། ཕྱིར་ལྡོག་མོ་སྦྱོར (Regression Hypnosis) ལྟ་བུ་ནང་མི་ཞིག་གི་ཉམས་མྱོང་སྔོན་མ་དེ་དག་ཡིད་ལ་དྲན་པར་བྱེད་པ་དང་། སེམས་ཁམས་སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ (Clinical Hypnotherapy) ལྟ་བུ་ནད་གཞི་སེལ་བར་ལག་ལེན་བསྟར་བ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མང་པོ་ཡོད།
རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག
དེང་རབས་རིག་ནུས་རིག་པས་ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་ཟབ་མོ་བྱས་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་གཞི་ནི་མིའི་ཀླད་པའི་བྱ་སྤྱོད་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་སུ་སོང་བའི་མིའི་ཀླད་པར་བྱ་བ་ལས་སྣ་མང་པོ་ཞིག་གི་འགྱུར་བ་བྱུང་བ་དང་། དཔེར་ན་ཀླད་པའི་ཆ་ཤས་མང་པོ་ཞིག་གི་བྱ་བ་ཇེ་མགྱོགས་སུ་གྱུར་བ་སོགས་རྟོགས་ཐུབ་བྱུང་ཡོད། རྒྱ་ནག་ནང་དུ་ཡང་། རྒྱལ་སྲིད་སྨན་བཅོས་རིག་པའི་སློབ་གླིང་ཆེན་མོ་དང་། ལྷ་ས་དང་མཚོ་སྔོན་སོགས་ཀྱི་སྨན་བཅོས་སློབ་གླིང་ཁག་གིས་ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པའི་ནུས་པ་དང་ལག་ལེན་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་མུ་མཐུད་དུ་སྤེལ་བཞིན་ཡོད།
ལག་ལེན་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས།
ཡིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་རིག་པ་ནི་ཁྱབ་ཁོངས་ས་ཆེན་པོར་ལག་ལེན་བསྟར་ཡོད།
- སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་: ནད་ཀྱི་རྣམ་པ་མང་པོར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དཔེར་ན། སེམས་ཁམས་ཀྱི་ནད་དཔེ (དཔག་ཚད་ལྡན་མིན་གྱི་འཇིགས་པ། སེམས་པ་ཐོག་ལ་འགྲོ་བ་སོགས) དང་། ལུས་པོའི་ནད་རིགས་ (ཚ་བ་དང་། ཟུག་རྔུ་སོགས) སེལ་བར་ཕན་ཐོགས་ཡོད། ལྷ་ས་གཙང་སྨན་སྨན་ཁང་དང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་གླིང་གི་སྨན་བཅོས་